Home / PHÂN TÍCH & NHẬN ĐỊNH / Báo cáo chiến lược / VDSC Chuyên Đề Vĩ Mô: Giải ngân đầu tư công và tiền gửi Kho bạc nhà nước tại Ngân hàng thương mại

VDSC Chuyên Đề Vĩ Mô: Giải ngân đầu tư công và tiền gửi Kho bạc nhà nước tại Ngân hàng thương mại

Diễn biến xung quanh lượng tiền gửi khổng lồ của Kho bạc Nhà nước (KBNN) tại hệ thống NHTM (NHTM) luôn là câu chuyện nhận được nhiều sự quan tâm của nhà đầu tư. Trong khi quá trình giải ngân vốn đầu tư công chậm chạm đã tạo ra một lượng lớn tiền nhàn rỗi, các chính sách mới đây của Chính phủ dường như đã mở toang cánh cửa để lượng tiền đó chảy mạnh hơn vào tài khoản tại các NHTM trong năm 2017.

Theo dõi báo cáo tài chính 16 NHTM niêm yết, chúng tôi ghi nhận tổng lượng tiền gửi của của Chính phủ và Ngân hàng nhà nước (NHNN) đã tăng mạnh và đạt 273 nghìn tỷ đồng, tương đương 12 tỷ USD, tính tới cuối năm 2017 trước khi giảm nhẹ xuống mức 253 nghìn tỷ đồng vào cuối Q1 2018. Đáng chú ý, câu chuyện này đã từng xuất hiện trong giai đoạn 2008-2009 khi lượng tiền gửi của KBNN đã tăng gấp đôi và đạt 130 nghìn tỷ đồng trong vòng 1 năm.

Chúng tôi đánh giá lượng tiền gửi khổng lồ này có thể sẽ tác động tiêu cực tới thị trường tài chính và quan điểm điều hành chính sách tiền tệ của NHNN thông qua việc thay đổi tổng lượng cung tiền trong nền kinh tế. Tuy nhiên, rõ ràng lượng tiền gửi trên trong thời điểm cuối tháng 12/2017 đã tạo điểm tựa lớn giúp Ngân hàng Vietcombank thu xếp thành công thương vụ thoái vốn nhà nước tại Sabeco trị giá 5 tỷ USD. Bên cạnh đó, câu hỏi liệu có hay không việc các khoản tiền gửi kỳ hạn ngắn này chảy vào các tài sản đầu cơ, đặc biệt thị trường chứng khoán. Hơn nữa, thị trường trái phiếu dường như cũng chịu ảnh hưởng khi tỷ lệ giao dịch mua bán lại (Repos) và tổng giá trị giao dịch toàn thị trường cũng tăng mạnh, qua đó dẫn đến xu hướng lãi suất trái phiếu chính phủ Việt Nam liên tục giảm.

Trong năm 2018, chúng tôi cho rằng lượng tiền gửi của KBNN sẽ vẫn tiếp tục đi vào thị trường tài chính nhưng có thể chỉ các định chế tài chính lớn mới được hưởng lợi từ miếng bánh này.

NỘI DUNG CHÍNH
GIẢI NGÂN VỐN ĐẦU TƯ CÔNG 
- Nguyên nhân giải ngân đầu tư công chậm.
- Tác động của việc giải ngân vốn đầu tư công chậm
- Dự báo giải ngân vốn đầu tư công
TIỀN GỬI KHO BẠC NHÀ NƯỚC TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 5
- Một lượng lớn tiền gửi của KBNN tại các NHTM
- Ảnh hưởng của khoản tiền gửi này tới thị trường tài chính
- Dự báo tiền gửi của KBNN tại các NHTM

------------------------------------------------

GIẢI NGÂN VỐN ĐẦU TƯ CÔNG
• Nguyên nhân giải ngân đầu tư công chậm
• Tác động của giải ngân vốn đầu tư công chậm
• Dự báo giải ngân đầu tư công


Nguyên nhân giải ngân đầu tư công chậm

Trong năm 2014, Quốc hội Việt Nam đã chính thức thông qua Luật đầu tư công, có hiệu lực một năm sau đó. Chúng tôi đánh giá, điểm nhấn quan trọng nhất trong Luật đầu tư công gắn với yêu cầu xây dựng kế hoạch đầu tư trung hạn 5 năm trong từng thời kỳ. Điều này được kỳ vọng sẽ gia tăng hiệu quả và kiểm soát chặt chẽ hoạt động đầu tư công.

Tuy nhiên, những diễn biến đã xảy ra cho thấy kết quả ngược lại. Trong những năm gần đây, giải ngân vốn đầu tư công chậm luôn là bài toán khó đối với các nhà lập pháp Việt Nam mặc dù cơ sở hạ tầng còn ở mức thấp. Tính đến hết năm 2017, tổng lượng vốn đầu tư công giải ngân thực ghi chỉ đạt gần 16 tỷ USD, tương đương 81% kế hoạch cả năm. Đáng chú ý, trong giai đoạn 2014-2017 chúng tôi nhận thấy một xu hướng giảm rõ nét.

chuyên đề vĩ mô

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới giải ngân vốn đầu tư công của Việt Nam chậm trong suốt giai đoạn 2014-2017. Trong báo cáo này, chúng tôi tập trung vào bốn nguyên nhân chính, bao gồm:

1- Kể từ sau khi Luật đầu tư công ra đời vào năm 2014 và có hiệu lực 2015, Chính phủ đã mất tới 2 năm để hoàn tất các Nghị định và Thông tư hướng dẫn thực hiện Luật đầu tư công mới. Điều đó dẫn tới việc chậm trễ trong quá trình xây dựng và thông qua kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm của từng tỉnh/thành phố. Hầu hết các kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm của các tỉnh/thành chỉ được phê chuẩn trong năm 2016-2017.

2- Chính quyền địa phương có ít thẩm quyền đưa ra quyết định và kiểm soát việc lập kế hoạch đầu tư các dự án, qua đó dẫn tới sự chậm trễ trong quá trình triển khai.

3- Thiếu tính kết nối giữa các luật với nhau, đặc biệt trong vấn đề bảo vệ môi trường. Một mặt, luật đầu tư công chỉ yêu cầu báo cáo đánh giá tác động sơ bộ hoặc đề xuất biến pháp bảo vệ môi trường. Mặt khác, Luật Bảo vệ môi trường cho rằng báo cáo đánh giá tác động môi trường là ván đề quan trọng trong quá trình phê duyệt đầu tư.

4- Cuối cùng, việc Chính phủ cho phép gia hạn thời gian giải ngân vốn đầu tư qua năm tiếp theo đã tạo tính ì cho Chính quyền các địa phương..

Tác động của việc giải ngân vốn đầu tư công chậm

Đầu tư công là một phần quan trọng trong tính toán GDP. Do đó, giải ngân đầu tư công chậm làm ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng GDP. Dựa trên kinh nghiệm quốc thế, tăng trưởng GDP sẽ tăng thêm 1,5% nếu chính phủ đầu tư 1% GDP vào cơ sở hạ tầng. Việt Nam và các nước trong khu vực đang chạy đua để nâng cấp cơ sở hạ tầng của họ. Theo Trung tâm Hạ tầng Toàn cầu (*), Việt Nam có thể sẽ thiếu hụt 40% vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng trong những năm tới. Trong khi nâng cao hiệu quả giải ngân và sử dụng vốn đầu tư công là điều cấp bách, việc thúc đẩy sự tham gia của khối tư nhân được coi như nhân tố then chốt.

Đáng chú ý theo kế hoạch tài chính trung thạn 5 năm của Chính phủ, giai đoạn 2016-2020 sẽ tập trung vào trả nợ. Do đó, nguồn lực cho đầu tư và phát triển sẽ bị giới hạn.

chuyên đồ vĩ mô

Dự báo giải ngân vốn đầu tư công

Trong những năm tới, chúng tôi kỳ vọng tỷ lệ giải ngân đầu tư công sẽ cao hơn. Tỷ lệ này sẽ vào khoảng 90% vào năm 2018 và hơn 100% vào năm 2019-2020 vì:

• Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam (MPI), 91,3% tổng chi phí đầu tư và phát triển dự kiến trong giai đoạn 2016-2020 đã được phân bổ. Có rất nhiều chính quyền địa phương đã phê duyệt kế hoạch đầu tư 5 năm.

• Luật đầu tư công được sửa đổi, bổ sung dự kiến sẽ được phê chuẩn vào cuối năm 2018. Điều này có thể sẽ trao cho chính quyền địa phương nhiều thẩm quyền hơn, qua đó chủ động giải quyết vấn đề giải ngân chậm chạp.

• Các dự án quy mô lớn sẽ bắt đầu vào năm 2019 như đường cao tốc Bắc Nam, sân bay quốc tế Long Thành...

TIỀN GỬI KHO BẠC NHÀ NƯỚC TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• Một lượng lớn tiền gửi của KBNN tại các NHTM
• Ảnh hưởng của các khoản tiền gửi này trên thị trường tài chính
• Dự báo tiền gửi của KBNN tại các NHTM


Một lượng lớn tiền gửi của KBNN tại các NHTM

Trong khi các khoản giải ngân đầu tư công chậm đã tạo ra một lượng tiền lớn, chính sách mới của chính phủ đã mở cửa đáng kể cho số tiền gửi của KBNN tại các NHTM vào năm 2017.

Theo Thông tư số 314/2016 / TT-BTC hướng dẫn thực hiện Nghị định số 24/2016 / NĐ-CP về quy chế quản lý quỹ nhà nước, KBNN được khuyến khích thực hiện các khoản tiền gửi ngắn hạn tại các NHTM được xếp hạng an toàn. Khoản tiền gửi này sẽ được ký kết trong các hợp đồng ngắn hạn có thời hạn đáo hạn là 3 tháng. Ngoài ra, Thông tư số 315/2016 / TT-BTC quy định về quản lý và sử dụng tài khoản Kho bạc Nhà nước mở tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và tại các NHTM. Thông tư trên có hiệu lực từ ngày 15 tháng 1 năm 2017.

16 báo cáo tài chính của các NHTM cho thấy tổng số tiền do chính phủ và NHNN tăng mạnh và đạt hơn 273 tỷ VND, tương đương 12 tỷ USD, trong năm 2017 trước khi giảm nhẹ xuống 253 tỷ đồng vào cuối Q1 2018. Đáng chú ý là có là một kịch bản tương tự 10 năm trước khi tiền gửi của KBNN tăng gấp đôi trong năm 2017 và đạt 130 tỷ VND.

Trong số các NHTM, các ngân hàng quốc doanh được hưởng lợi nhiều nhất. VCB chiếm khoảng 60% tổng tiền gửi của KBNN, tiếp theo là BID và CTG. Trong Q1 2018, tiền gửi tại BID và CTG tăng trong khi VCB giảm 24% so với năm 2017. Có một lưu ý rằng tiền gửi của năm 2017 không bao gồm tiền gửi của KBNN tại Agribank, chiếm một nửa tổng số tiền trong năm 2009-2011.

chuyên đề vĩ mô

Ảnh hưởng của khoản tiền gửi này tới thị trường tài chính

Rõ ràng, lượng tiền gửi từ KBNN tại hệ thống ngân hàng đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng cung tiền quốc gia. Nếu loại trừ lượng tiền này, tốc độ tăng trưởng cung tiền (M2) chỉ đạt 11% y/y so với mức công bố 15% y/y trong năm 2017. Bên cạnh đó, nguồn tiền trên cũng giúp Ngân hàng Vietcombank thu xếp thành công thương vụ thoái vốn nhà nước tại Sabeco trị giá 5 tỷ USD vào tháng 12/2017.

Trong lịch sử, KBNN và NHNN đã từng lên kế hoạch rút tiền gửi từ hệ thống NHTM vào tháng 6/2008 khi xuất hiện tình trạng kịch bản “Lạm phát phi mã” trong năm 2008. Tuy nhiên, Chính phủ đã không thực hiện triệt để kế hoạch và tiếp tục sử dụng lượng tiền nhàn rỗi này như công cụ tác động tới thanh khoản thị trường trong giai đoạn 2009-2010.

chuyên đề vĩ mô

Đáng chú ý, VCB cũng là ngân hàng cho vay và gửi tiền lớn nhất trên thị trường liên ngân hàng. Vào cuối năm 2017, giá trị tiền gửi và khoản cho vay ngân hàng khác của VCB lên tới 233 nghìn tỷ đồng, gấp đôi số liệu của BID và CTG.

Theo quan điểm của chúng tôi, lượng tiền gửi của KBNN có thể khiến thị trường giao dịch liên ngân hàng sôi động hơn.

Lãi suất qua đêm vẫn ổn định ở mức thấp kể từ quý 3 năm 2017. Tuy nhiên, có một tín hiệu cảnh báo vào đầu năm 2018 khi lãi suất qua đêm tăng gần gấp đôi trong tháng 4 sau khi KBNN giảm lượng tiền gửi tại NHTM.

chuyên đề vĩ mô

Không có nghi ngờ gì về việc các nhà giao dịch trái phiếu đang rất bận rộn khi giá trị giao dịch trung bình của thị trường tăng 40% y/y trong năm 2017. Đáng chú ý, độ sâu thị trường, được biểu thị bằng tỷ lệ giá trị giao dịch repos trên tổng giá trị giao dịch, đạt 49% so với 40% năm 2016 và 18% trong năm 2013. Giá trị giao dịch Repo của năm 2017 cũng tăng 74% y/y. Ngoài việc khuyến khích KBNN gửi tiền tại các NHTM, Thông tư số 34/2016 / NĐ-CP đề câp tới việc mua lại trái phiếu chính phủ Việt Nam (VGB) ngắn hạn. Thời gian đáo hạn của hợp đồng repos được giới hạn trong 3 tháng.

Do đó, các quy định như vậy có ảnh hưởng đáng kể đến thị trường trái phiếu thứ cấp. Bên cạnh khối lượng giao dịch, rõ ràng là lợi tức trái phiếu kỳ hạn 10 năm đã giảm xuống còn 4,2%/năm. Khoảng cách giữa lợi suất trái phiếu của Việt Nam và Hoa Kỳ gần bằng 0.

chuyên đề vĩ mô

Dự báo tiền gửi của KBNN tại các NHTM

Theo quan điểm của chúng tôi, tiền gửi của KBNN sẽ vẫn tiếp tục là nguồn vốn lớn trên thị trường tài chính trong năm 2018-19 nhưng có thể chỉ các định chế tài chính lớn mới được hưởng lợi từ miếng bánh này, do:

1) Chính phủ dự định giảm lãi suất cho vay trung bình nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của Việt Nam so với các nước trong khu vực. Chúng tôi đánh giá, lượng tiền gửi này chính là một khoản “trợ cấp” cho các nhà băng lớn nhằm giải mặt bằng lãi suất chung. Biểu đồ 12 dưới đây cho thấy mức lãi suất trung bình của Vietcombank thấp hơn đáng kể khi nhận được khoản tiền gửi này.

2) Theo dự thảo sửa đổi, bổ sung Thông tư số 31/2016 / TT-BTC, Vụ Kế toán và Kiểm toán sẽ được phép mở tài khoản tại Ngân hàng Nhà nước và các NHTM. Đáng chú ý, các bộ phận của KBNN có thể mở thêm tài khoản tại các ngân hàng khác nếu cần.

3) Theo dự báo trên của chúng tôi, vấn đề giải ngân đầu tư công thấp vẫn sẽ tồn tại năm 2018.

chuyên đề vĩ mô

(Nguồn: VDSC)

Show Buttons
Hide Buttons