Home / PHÂN TÍCH & NHẬN ĐỊNH / PHÂN TÍCH THỊ TRƯỜNG, VĨ MÔ, NGÀNH / Trung Quốc và QUAD: Những thách thức cho Đông Nam Á

Trung Quốc và QUAD: Những thách thức cho Đông Nam Á

Hôm thứ Tư vừa qua (09/05), chúng tôi có cuộc nói chuyện qua điện thoại với Tai Wei Lim, một phụ tá nghiên cứu sinh của Viện Đông Á, Đại học Quốc gia Singapore. Anh có sở thích nghiên cứu lịch sử đương đại về năng lượng và môi trường của Nhật Bản, Trung Quốc. Anh không chỉ là chuyên gia về Trung Quốc và Nhật Bản hiện đại mà còn là một sử gia qua một thời gian dài rèn giũa.

Dưới đây là những lưu ý / nhận xét của anh về các vấn đề mà ASEAN phải đối mặt trong mối quan hệ với Trung Quốc.

Tứ giác an ninh, hay còn gọi là "Quad" (giữa 4 nước Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ), được coi như một dối trọng với tham vọng và quyền lực ngày càng gia tăng của Trung Quốc. Các nước ASEAN dường như bị kẹt giữa cuộc chiến tranh quyền lực khổng lồ này. Vậy lựa chọn của họ trong tình trạng khó khăn này là gì?

ASEAN có thể tự hào về sự thống nhất trong các nguyên tắc xây dựng chung. Nhưng trong mối quan hệ với Trung Quốc và Quad, khu vực này là một mạng lưới phức tạp, gồm nhiều sự giao nhau và phân tán lợi ích.

Nền kinh tế của Malaysia, Lào và Campuchia ngày càng gần gũi hơn với Trung Quốc. Trong khi đó, Trung Quốc đã tăng tầm ảnh hưởng về kinh tế và chính trị lên Việt Nam, qua đó gây ra những bất ổn chính trị trong nước. Philippines cũng đã bổ nhiệm Tổng thống mới, Rodrigo Duterte, người theo trường phái thân thiết với Bắc Kinh, thay cho cựu Tổng thống Aquino – người bạn của phương Tây.

Mặc dù Thái Lan và Indonesia đều là có mối quan hệ truyền thống thân thiết với Nhật Bản và các nước phương tây, hai quốc gia này cũng đang hợp tác với Bắc Kinh trong các dự án đường cao tốc và dự án kinh tế khác. Trong khi đó, Singapore tiếp tục duy trì quan hệ cân bằng giữa các cường quốc theo lý thuyết “Chiến lược sinh tồn của các nước nhỏ”-     Thái Lan và Indonesia có truyền thống thân thiết với phương Tây và Nhật Bản, mặc dù họ hiện đang hợp tác với Bắc Kinh trên đường sắt cao tốc và các dự án kinh tế khác. Singapore duy trì mối quan hệ mật thiết với các cường quốc lớn bằng cách tôn trọng nguyên tắc “sự tồn tại của miền đất nhỏ".

Vì vậy, rõ ràng ASEAN có mối quan hệ rất phức tạp, đa dạng với Trung Quốc và các nước Quad. Vì lý do này, một số người cho rằng ASEAN bị chia cắt và không thể có tiếng nói chung. Tuy nhiên, những người khác cho rằng việc ASEAN nhanh chóng tìm được điểm chung sẽ giúp tổ chức này có sức mạnh hơn giữa các mối quan hệ phức tạp với các cường quốc.

Quad được hình thành từ chiến dịch trợ giúp các nạn nhân của trận động đất và sóng thần năm 2004 ở Ấn Độ Dương. Do cả bốn quốc gia đều chia sẻ cùng mối quan tâm tới sự cân bằng quyền lực ở châu Á, Quad được nhìn nhận như mối quan hệ hợp tác chiến lược giữa các quốc gia. Một số người khởi xướng cho chiến lược “Ấn Độ - Thái Bình Dương” nhằm mở rộng ảnh hưởng của Ấn Độ tới khu vực Đông Á – Thái Bình Dương.

Mối quan tâm chung của các nước Quad, bao gồm cả sự lo lắng về sự trỗi dậy của Trung Quốc, giữ họ lại với nhau. Ấn Độ lo ngại về mối quan hệ của Trung Quốc với Pakistan và các cuộc thâm nhập của Trung Quốc vào những địa điểm thuộc phảm vị ảnh hưởng của Ấn Độ.  Nhật Bản đang lo lắng về tuyên bố của Trung Quốc trên quần đảo Senkaku (được gọi là quần đảo Điếu Ngư của người Trung Quốc), vốn nằm trong phạm vi quyền tài phán của Nhật Bản. Nhật Bản cũng cảnh giác với quan điểm bài trừ Nhật ở Trung Quốc. Điều này đã luôn âm ỉ và thỉnh thoảng sục sôi trở lại. Úc cũng không thoải mái về sự phụ thuộc vào Trung Quốc về mặt kinh tế, cũng như sự can thiệp của Trung Quốc đối với xã hội và chính trị nước này.

Tuy nhiên, tất cả bốn quốc gia Quad cũng có mối quan hệ cộng sinh kinh tế với Trung Quốc. Đối với Mỹ, Trung Quốc là một khách hàng quan trọng cho các sản phẩm như máy bay phản lực Boeing, đậu tương, sản phẩm công nghệ thông tin và trái phiếu kho bạc. Nhật Bản tận hưởng “sự bùng nổ mua sắm” của khách du lịch Trung Quốc và Trung Quốc là nước tiêu thụ lớn thứ hai thế giới về xuất khẩu của Nhật Bản. Úc đã hưởng lợi rất lớn từ sự tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc, bằng việc Trung Quốc mua hàng hóa và tài nguyên khoáng sản của Úc. Ngân hàng đầu tư hạ tầng châu Á của Trung Quốc tài trợ cho các nhà máy than và các dự án khác ở Ấn Độ, và hai nước đang hợp tác trong Ngân hàng Phát triển BRICS (bao gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi).

Các nước ASEAN nhận thức sâu sắc về cuộc chiến quyền lực và ảnh hưởng giữa Trung Quốc và Quad. Nhưng họ cũng nhận thức được sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế của họ. Nỗi lo ngại cuối cùng của các nước ASEAN là một kịch bản Chiến tranh Lạnh khi các quốc gia riêng lẻ buộc phải chọn một phe giữa các bên.

Do đó, sự xuất hiện của Nga làm gia tăng thêm những bất ổn trong khu vực ASEAN khi các lệnh trùng phạt kinh tế của Mỹ và EU sau sự kiện Nga sáp nhập Crimea đã đẩy nước này gần hơn với Trung Quốc. Trung Quốc đang liên tục mua vũ khí tiên tiến từ Nga do các hạn chế của phương Tây về bán hàng quân sự cho nước này.

Các nước ASEAN có một số lựa chọn trong việc quản lý các mối quan hệ của họ với Trung Quốc và Quad. Một cụm từ hoa mỹ là “vũ trụ song hành” nghĩa là các nước ASEAN sẽ tối đa hóa lợi ích quốc gia của họ thông qua hợp tác với Quad ở một số vấn đề này và với Trung Quốc ở một số vấn đề khác. Sau đó, họ có thể sắp xếp lại các vấn đề và điều chỉnh mối quan hệ của họ với hai bên cho phù hợp. Kịch bản tốt nhất có thể thấy ASEAN nổi lên như một tổ chức trung lập được chấp nhận với tư cách là một người điều phối để đưa cả khu vực lại với nhau.

Một lựa chọn khác liên quan đến việc tách biệt kinh tế và chính trị và tăng cường sự thống nhất ASEAN. Trong kịch bản này, các nước ASEAN sẽ giao dịch với tất cả các cường quốc và nền kinh tế lớn, bất kể liên kết của họ là gì. Đồng thời, họ sẽ xây dựng nền kinh tế nội khối của ASEAN với mục tiêu trở thành một khối tích hợp có tiếng nói mạnh mẽ hơn và tạo ra sức mạnh thương lượng khi thương thảo với các cường quốc lớn. ASEAN thống nhất là chìa khóa trong việc hoàn thành kịch bản này.

Trong thời kỳ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, khu vực ASEAN sẽ có cơ hội lớn hơn để thúc đẩy lợi ích của mình ở giữa các cuộc cạnh tranh của Trung Quốc và Quad.

(Nguồn: VDSC)

Show Buttons
Hide Buttons